Afvoer ontstoppen: dit werkt per type afvoer

Het water in je gootsteen blijft staan, de douche loopt trager leeg dan normaal, of de wc-pot vult zich net iets te ver. Herkenbaar, en negen van de tien keer op te lossen zonder loodgieter. Alleen werkt niet elke truc voor elk afvoertype: wat een vette keukenverstopping oplost, doet weinig tegen een doucheputje vol haar, en een wc vraagt weer om iets anders. Hieronder per afvoertype de concrete aanpak, en waarom die fles chemische ontstopper vaker kwaad doet dan goed.

Het kernantwoord: mechanisch eerst, chemisch is een noodgreep

Los een verstopte afvoer altijd eerst mechanisch op: een plopper, een ontstoppingsveer, of heet water met soda en afwasmiddel. Grijp pas naar een chemische ontstopper als dat niets oplevert, en gebruik hem dan hooguit één keer. Zo’n middel reageert snel en heftig met vet en haar, en diezelfde heftigheid is het probleem bij herhaald gebruik: het tast kunststof en metalen afvoerbuizen aan. Verderop in dit artikel lees je precies waarom.

Een ontstoppingsveer voor thuisgebruik koop je meestal in een lengte van 3 tot 10 meter, professionele rioolveren gaan tot 15 meter. Voor een sifon of een korte leiding is 3 tot 5 meter ruim voldoende.

Gootsteen en keuken: vet is de grootste boosdoener

Vet lijkt onschuldig als het vloeibaar de afvoer in gaat, maar stolt zodra het afkoelt in de leiding. Daar plakt het tegen de wand, en elke volgende lading etensresten blijft er iets makkelijker aan hangen.

Giet daarom nooit bakvet of frituurolie door de gootsteen. Veeg de pan eerst uit met keukenpapier en gooi dat bij het restafval.

Bij een lichte verstopping werkt dit meestal binnen een half uur:

1. Spoel de afvoer door met heet water, geen kokend water, en een flinke scheut afwasmiddel.
2. Werkt dat niet, strooi dan zo’n 150 gram baking soda in de afvoer, giet er een gelijke hoeveelheid azijn overheen en laat het 15 tot 30 minuten inwerken.
3. Spoel na met een liter heet water.
4. Blijft het water staan, gebruik dan een plopper of ontstoppingsveer.

Ons artikel over de gootsteen ontstoppen met baking soda en azijn laat de complete methode met stappen en tijden zien.

Douche en badkamer: haar vraagt om een andere aanpak dan vet

Waar een keukenverstopping vooral om vet draait, is het bij de douche bijna altijd haar, gemengd met zeepresten en wat kalkaanslag. Soda en azijn lossen dat een stuk minder goed op dan vet, want haar is geen vetlaag die je chemisch afbreekt. Het is een fysieke prop.

Verwijder eerst het roostertje van het doucheputje en kijk of je de prop met de hand of een haakje weg krijgt, bij voorkeur met een wegwerphandschoen aan. Lukt dat niet, dan komt een ontstoppingsveer verder de leiding in dan een plopper ooit zal komen. Werkt ook dat niet, dan lees je in wat je kunt doen bij een verstopt doucheputje de volgende stap.

Een haarvanger over het putje voorkomt het grootste deel van dit probleem. Kost een paar euro, en je vist er hooguit een keer per week het haar uit.

Wc ontstoppen: nooit met een gewone plopper

Een gewone gootsteenplopper past niet goed op de ronde vorm van een toiletpot en zuigt daardoor nauwelijks aan. Gebruik een wc-plopper met een flens, het uitstulpsel onderaan de rubberen kop, die sluit wel goed af op de trechter van de wc.

Werkt de flensplopper niet, giet dan een scheut afwasmiddel of een vaatwastablet in de pot, laat 15 minuten inwerken en spoel na met een emmer heet water van op heuphoogte, zodat er wat druk achter zit. Blijft de wc verstopt, dan komt een ontstoppingsveer via de trechter meestal verder dan een plopper.

Gebruik hier geen chemische ontstopper als eerste keus. Het porselein van de pot en de rubberen afdichtingen in de sifon zijn gevoeliger voor natronloog dan een kunststof afvoerbuis, en een chemisch middel combineren met een plopper is nooit een goed idee: door de druk kan de bijtende vloeistof terugspatten. Zie je wc-papier of vochtige doekjes vaker terugkomen als oorzaak, dan leggen we in wc verstopt door wc-papier: oorzaken en oplossingen uit hoe je dat structureel voorkomt.

Hoofdriool: als het verder zit dan de sifon

Zitten de gootsteen, de douche en de wc plotseling allemaal tegelijk verstopt, of hoor je een gorgelend geluid uit de wc als je de douche laat lopen? Dan zit het probleem niet in een los sifonnetje, maar verderop in de hoofdafvoer of het riool.

Een ontstoppingsveer voor thuisgebruik reikt zoals gezegd zelden verder dan een meter of tien, en dat is vaak niet genoeg om bij een verzakking of een wortelinval in het riool te komen. Onze aanpak voor een verstopt riool zelf oplossen laat zien wat je zelf nog kunt proberen, en wanneer je daarmee stopt.

Blijft het probleem terugkomen, vraag een loodgieter dan altijd om een vaste prijs vooraf. De Consumentenbond testte in 2019 vier bedrijven op het ontstoppen van een wc: drie rekenden tussen 148 en 175 euro voor een klus van een kwartier, het vierde bedrijf rekende 893 euro voor exact hetzelfde werk, uitgevoerd op een feestdag met onnodig twee man op de klus (Consumentenbond, 2019).

Waarom een chemische ontstopper vaker kwaad doet dan goed

Chemische ontstoppers werken met natronloog, of bij de zwaardere varianten zwavelzuur. Die stoffen reageren in korte tijd heftig met vet en haar, en die reactie is exotherm: ze warmt de vloeistof en de leidingwand zelf flink op.

Dat is precies waar het misgaat bij herhaald gebruik. Installateurs gaan er in de praktijk van uit dat een kunststof afvoerleiding (PVC) een bedrijfstemperatuur van pakweg 60 graden aankan. Kokend water uit de pan zit daar met 100 graden al ruim boven, en de reactiewarmte van een chemische ontstopper komt daar nog eens bovenop. Bij oudere, gelijmde verbindingen kan dat de lijmnaad na verloop van tijd bros maken, met een lekkage tot gevolg. Bij oude metalen afvoerleidingen, gietijzer of lood, vaak in huizen van voor de jaren zeventig, versnelt herhaald chemisch ontstoppen juist corrosie.

Het is ook geen kwestie van eigen leiding, eigen keuze. Milieu Centraal is daar helder over: chemicaliën horen niet in het riool, restanten lever je in als klein chemisch afval bij de milieustraat, niet via de gootsteen of de wc (Milieu Centraal). Waterschappen wijzen op hetzelfde probleem verderop in de keten: agressieve schoonmaakmiddelen brengen het riool en de waterzuivering in de problemen, leidingen raken verstopt en zuiveringsinstallaties kunnen hun werk niet meer goed doen. Dat raakt op termijn iedereen die op hetzelfde rioolstelsel is aangesloten, niet alleen je eigen leiding.

Onderstaand schema laat per situatie zien of chemisch ontstoppen nog te overwegen is, of dat je het beter laat.

Zo voorkom je dat de afvoer opnieuw verstopt raakt

In de keuken veeg je pannen en bakblikken uit met keukenpapier voor je ze afwast, en spoel je geen bak- of frituurvet weg. Een goedkoop zeefje over het putje vangt de rest van de voedselresten op.

Bij douche en wastafel is een haarvanger over het putje de eenvoudigste maatregel. Spoel eens per maand na met heet water en een scheut afwasmiddel, dat voorkomt dat zeepresten zich blijven ophopen.

Bij de wc geldt een simpele regel: alleen poep, plas en wc-papier door het toilet. Vochtige doekjes, wattenstaafjes en maandverband horen bij het restafval, ook als de verpakking beweert dat ze doorspoelbaar zijn.

En blijft de hoofdafvoer om de zoveel maanden toch traag, laat een loodgieter dan eens preventief met een camera meekijken. Dat kost minder dan een noodgeval op een zondagavond.

Veelgestelde vragen

Is baking soda met azijn schadelijk voor je afvoerleidingen?
Baking soda met azijn is niet schadelijk voor je afvoerleidingen, in tegenstelling tot een chemische ontstopper. De reactie tussen soda en azijn is een milde, kortstondige bruistest die vuil en vet losmaakt, zonder de bijtende natronloog of het zwavelzuur waar kunststof en metalen leidingen wel last van krijgen. Spoel wel na met warm water, geen kokend water, want dat ligt met 100 graden ruim boven de circa 60 graden waar een PVC-afvoerleiding op is berekend.

Mag je een chemische ontstopper combineren met een plopper of ontstoppingsveer?
Een chemische ontstopper combineren met een plopper is geen goed idee. Door de druk van de plopper kan de bijtende vloeistof terugspatten richting je huid of ogen, en dat risico is precies waarom je deze twee middelen nooit tegelijk gebruikt. Heeft de chemische ontstopper niet gewerkt, spoel de afvoer dan eerst goed door met water voor je alsnog een ontstoppingsveer of plopper inzet.

Hoe vaak mag je een chemische ontstopper gebruiken zonder de leidingen te beschadigen?
Een chemische ontstopper gebruik je het liefst maar incidenteel, niet structureel. Elke beurt is opnieuw een agressieve, exotherme reactie die kunststof leidingen extra belast en bij oudere metalen afvoerbuizen corrosie versnelt. Grijp je vaker dan een enkele keer per jaar naar de fles, dan zit het probleem dieper dan de chemie oplost, en is een mechanische oorzaak, zoals haar, vet of een inzakkende leiding, waarschijnlijker.

Wat betekent het als meerdere afvoeren in huis tegelijk verstopt zitten?
Zitten meerdere afvoeren tegelijk verstopt, dan wijst dat meestal niet op losse sifon-verstoppingen maar op een blokkade verderop in de hoofdafvoer of het riool. Gorgelende geluiden bij het doortrekken van de wc terwijl je de douche gebruikt, zijn een typisch signaal. Een ontstoppingsveer voor thuisgebruik reikt vaak niet ver genoeg om zo’n verstopping te bereiken, dus is dit het moment om een vakman met een langere veer of camera-inspectie te bellen.

Wanneer bel je beter een vakman in plaats van zelf te ontstoppen?
Bel een vakman zodra je zelf een paar keer hebt geprobeerd te ontstoppen zonder resultaat, bij meerdere gelijktijdig verstopte afvoeren, of bij terugkerende rioollucht in huis. Ook bij oude, metalen afvoerleidingen is voorzichtigheid met chemische middelen op zijn plaats, want die versnellen corrosie juist. Vraag altijd vooraf een vaste prijs op: de Consumentenbond onderzocht in 2019 vier loodgietersbedrijven voor een wc-ontstopping en zag prijzen variëren van 148 tot 175 euro, tegenover 893 euro bij het vierde bedrijf voor exact dezelfde klus.