Kleine vliegjes in huis bij het raam: welke soort is het en hoe kom je ervan af?

Elke ochtend weer een laagje kleine zwarte vliegjes op de vensterbank, of een handvol mini-vliegjes die tegen de ruit tikken. Waar komen ze vandaan? Niet uit het raam, want vliegjes vliegen op het daglicht af en eindigen daar, terwijl ze ergens anders in huis zijn geboren, vaak een paar meter verderop in een bloempot of een afvoer die je nauwelijks gebruikt. Met drie vragen weet je welke soort je hebt. Daarna is het een kwestie van de bron vinden en uitzitten.

Kleine vliegjes bij het raam komen bijna altijd uit je kamerplanten

Kleine zwarte vliegjes bij het raam zijn in de meeste huizen rouwmuggen, in de volksmond rouwvliegjes. Ze groeien op in vochtige potgrond, waar de larven leven van schimmel en jonge worteltjes. Volwassen vliegjes vliegen naar het licht en blijven bij de ruit hangen, dus daar zie je ze, en daar liggen ze ook dood in de vensterbank.

In Nederland komen volgens het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen (KAD) meer dan 130 soorten rouwmuggen voor. Bij kamerplanten is dat meestal de varenrouwmug. Ze zijn 1 tot 5 millimeter en slank, met lange pootjes. Kijk vooral hoe ze bewegen. Ze vliegen slecht en verplaatsen zich in korte sprongetjes over de grond of de vensterbank, iets wat een fruitvlieg nooit doet.

Lastig zijn ze wel. Een vrouwtje legt tot 30 eitjes per dag, schrijft plantvoedingsmerk Pokon, en tot 300 in haar korte leven van ongeveer een week. En je ziet maar een klein deel van de plaag, want de larven zitten onzichtbaar in de bovenste centimeters van de aarde.

Dan de naam.

Die zorgt voor verwarring. De echte rouwvlieg (familie Bibionidae) is een grotere, behaarde zwarte vlieg die buiten leeft en in het voorjaar af en toe naar binnen vliegt. Die heeft niets met je planten te maken. Zoek je op “rouwvliegjes in huis”, dan gaat het bijna altijd over de rouwmug.

Welke vliegjes zitten er bij jouw raam?

Welk vliegje je hebt, bepaalt waar je moet zoeken. Beantwoord de drie vragen in de herkenner hieronder, en vergelijk daarna met de tabel.

De vier soorten die je binnen het vaakst bij het raam vindt, naast elkaar. Maten en ontwikkelduur komen uit de kennisbank van het KAD, de eitjes van de rouwmug uit gegevens van Pokon en CANNA.

De bochelvlieg wordt vaak voor een fruitvlieg aangezien. Het verschil zie je aan de ogen: donker in plaats van rood. Belangrijker nog, een azijnval doet weinig, want de bochelvlieg broedt in vochtig organisch vuil, bijvoorbeeld onder een lekkende koelkast of in de lekbak van het koffiezetapparaat.

Vliegjes aan de buitenkant van het raam of in het kozijn

Zitten de vliegjes aan de buitenkant van de ruit, of kruipen er piepkleine zwarte beestjes in je raamkozijn, dan heb je meestal met een buitensoort te maken die van het veld, de tuin of uit de spouwmuur komt en waar je binnen met droge potgrond of een schone afvoer helemaal niets tegen doet. Scheelt werk. Het seizoen verraadt welke soort het is.

Klustervliegen verdienen een korte toelichting. Volgens het KAD zoeken ze in het najaar in zwermen een plek om te overwinteren, zoals een spouwmuur of zolder. In het voorjaar worden ze wakker en zitten ze bij de ramen. Hun larven leven in regenwormen, dus in huis kunnen ze zich niet voortplanten. Ze zijn onschadelijk, maar een flinke zwerm dode vliegen kan gaan stinken en trekt tapijtkevers aan. Ruim ze dus op. Gif heeft weinig zin: het KAD noemt het een tijdelijke oplossing die alleen een bevoegde bestrijder in het najaar binnen mag toepassen.

Over tripsen op je kamerplanten lees je meer in ons artikel over trips op planten. Graantrips uit het kozijn zijn een ander verhaal: die leven op granen en grassen en verdwijnen weer.

Zo spoor je de bron op in tien minuten

De bron vinden is het grootste deel van het werk. Vallen en strips vangen alleen volwassen vliegjes, terwijl eitjes en larven gewoon doorgroeien. Loop met deze lijst door je huis en vink af wat je tegenkomt:

• De potgrond van elke plant. Voel 2 tot 3 centimeter diep. Nat? Tik de pot aan en kijk of er vliegjes opvliegen. Vergeet de planten in de slaapkamer en op de badkamer niet.
• Schoteltjes en sierpotten: staat er water onder de binnenpot, dan blijft de grond onderin nat.
• De fruitschaal en de groentela. Een beschadigde mandarijn of een zak aardappelen onderin de kast is genoeg.
• De gft-bak, ook de rand onder het deksel.
• Lege bierflesjes in de bijkeuken.
• De afvoer van een wastafel of douche die je zelden gebruikt, zoals in de logeerkamer. Een drooggevallen sifon laat rioolvliegjes direct door.
• De lekbak van het koffiezetapparaat en de opvangbak van de koelkast.
• Het kastje onder het aanrecht, waar een kleine lekkage geeft een vochtige plek waar rouwmuggen en bochelvliegen broeden.
• De kruipruimte, als je op de begane grond woont en de vliegjes vooral ‘s avonds verschijnen.

Twijfel je tussen twee plekken? Hang op allebei een gele vangstrip.

Na twee dagen zie je op welke strip de meeste vliegjes zitten, en daar zit je bron.

Kleine vliegjes bestrijden per soort

Bestrijden doe je per soort anders, omdat elke soort op een andere plek broedt. Gif heb je voor geen van de vier nodig. Het KAD adviseert bij rouwmuggen en motmuggen eerst de broedplaats te saneren en noemt chemische bestrijding daarna overbodig, en bij fruitvliegen zijn biociden volgens het KAD evenmin nodig.

Rouwmuggen in potgrond

1. Laat de potgrond opdrogen tot 2 tot 3 centimeter diep. Rouwmuggen leggen hun eitjes in de bovenste laag, en droge grond is voor eitjes en larven een slechte plek.
2. Geef water van onderen, via het schoteltje, en giet na een half uur weg wat de plant niet heeft opgenomen.
3. Hang gele vangstrips bij de planten voor de volwassen vliegjes.
4. Is het na twee weken niet minder, zet dan aaltjes in (Steinernema feltiae). Die dringen de larven binnen en doden ze binnen 2 tot 3 dagen, schrijft kwekersleverancier Royal Brinkman. Ze werken bij een bodemtemperatuur van 10 tot 30 graden, dus binnen altijd. Houd de grond na het gieten wel even vochtig, want in natte grond blijven ze tot zes weken actief. Bewaar een aangebroken verpakking donker in de koelkast, bij 2 tot 5 graden.
5. Strooi daarna een laag grof zand of siergrind op de potgrond, zodat nieuwe vliegjes er lastiger bij kunnen.

Een uitgebreid plan per plant staat in Last van vliegjes in kamerplanten. Twijfel je of je plant water nodig heeft, dan geeft een vochtmeter uitsluitsel.

Fruitvliegjes in de keuken

Fruitvliegen komen af op gisting. Vers, gaaf fruit laten ze met rust. Gooi beschadigd en overrijp fruit weg of leg het in de koelkast. Leeg de gft-bak vaker en spoel hem na het legen om. Een schaaltje appelazijn met een druppel afwasmiddel vangt de rest: de geur lokt ze en het afwasmiddel breekt de oppervlaktespanning, zodat ze verdrinken. Meer vallen en hun bronnen vind je in fruitvliegjes vangen zonder chemische middelen.

Rioolvliegjes bij de afvoer

Rioolvliegjes broeden in het slijmlaagje in afvoer en sifon. Een afvoerborstel en een emmer heet water halen dat vuil weg. Draai bij een zelden gebruikte wastafel elke week even de kraan open, zodat de sifon gevuld blijft. Komen ze terug, dan zit er vaak een lekkage of verstopping verder in de leiding. Ons artikel over rioolvliegjes behandelt de hardnekkige gevallen.

Bochelvliegen bij lekkende apparaten

Bochelvliegen raak je kwijt door hun broedplek droog en schoon te maken. Zoek bij de vaatwasser, wasmachine, koelkast en het koffiezetapparaat naar lekwater met organisch vuil, verhelp het lek en maak de plek schoon.

Hoe lang duurt het voordat de vliegjes weg zijn?

Hoe lang het duurt, hangt af van de ontwikkelduur van de soort. Pak je de bron vandaag aan, dan komen de eitjes die al gelegd zijn nog uit. Pas na één volledige cyclus zou je geen nieuwe vliegjes meer moeten zien. Vervelend is dat je in de eerste week soms juist meer vliegjes ziet, omdat de larven die al in de grond zaten nog uitkomen. Dat hoort erbij.

Nog steeds nieuwe vliegjes na die termijn? Dan heb je een bron gemist. Meestal is dat één plant op een andere kamer of een afvoer die je niet gebruikt. Rioolvliegjes zijn ‘s avonds het actiefst, dus kijk dan nog eens bij de afvoeren.

Veelgestelde vragen

Zijn kleine vliegjes in huis gevaarlijk?

Kleine vliegjes in huis zijn voor mensen niet gevaarlijk: rouwmuggen, fruitvliegjes en klustervliegen steken en bijten niet. Rioolvliegjes en bochelvliegen kunnen wel bacteriën meenemen van afvoer of afval naar je aanrecht, omdat ze op vieze plekken broeden. De larven van rouwmuggen eten aan de jonge wortels van kamerplanten en stekjes, waardoor een plant kan verzwakken.

Helpt een hor of vliegenraam tegen kleine vliegjes?

Een hor of vliegenraam helpt alleen tegen vliegjes die van buiten komen, zoals graantrips, klustervliegen en de maartse vlieg. Rouwmuggen, fruitvliegjes en rioolvliegjes ontstaan binnen, in potgrond, afval of de afvoer. Rioolvliegjes zijn bovendien zo klein dat fijnmazig gaas ze volgens het KAD niet tegenhoudt. Bij die soorten lost alleen het aanpakken van de broedplek het op.

Waarom liggen er dode vliegjes in de vensterbank?

Dode vliegjes in de vensterbank zijn meestal rouwmuggen die op het daglicht af zijn gevlogen en bij de ruit zijn doodgegaan. Een rouwmug leeft als volwassen vliegje ongeveer een week. Liggen er elke dag nieuwe, dan broeden ze ergens in huis, vaak in de potgrond van een plant die te nat staat. In het najaar en voorjaar kunnen het ook dode klustervliegen zijn.

Waarom heb ik kleine vliegjes in de winter?

Vliegjes in de winter zijn bijna altijd rouwmuggen uit kamerplanten, want die planten zich in een warm huis het hele jaar voort. In de winter groeien planten langzamer en verdampen ze minder water, terwijl je vaak net zo veel blijft gieten. Daardoor blijft de potgrond langer nat. Fruitvliegjes zie je juist meer in de zomer en de nazomer.

Wat zijn de kleine vliegjes aan de buitenkant van het raam?

De vliegjes aan de buitenkant van het raam zijn meestal graantrips, ook wel onweersbeestjes genoemd. Ze zijn ongeveer 1,5 millimeter en zwermen in de nazomer bij warm, windstil en vochtig weer. Grotere, trage vliegen op de buitenkant in het voorjaar zijn vaak klustervliegen die de winter in je spouwmuur of op zolder hebben doorgebracht. Ramen dicht en een hor houden beide buiten.

Werkt een azijnval tegen rouwvliegjes?

Een azijnval werkt nauwelijks tegen rouwvliegjes, omdat rouwmuggen niet op gistend fruit of azijn afkomen. Een azijnval met appelazijn en een druppel afwasmiddel is bedoeld voor fruitvliegjes. Tegen rouwmuggen gebruik je gele vangstrips voor de volwassen vliegjes en aaltjes of droge potgrond voor de larven, die het eigenlijke probleem vormen.