Rioolvliegjes bestrijden: zo vind je de broedplaats en ben je ervan af

Kleine grijze vliegjes met harige vleugeltjes op de badkamermuur, bij het doucheputje of naast de wc. Je slaat er een paar dood en de volgende ochtend zitten er weer evenveel. Dat zijn rioolvliegjes, en zolang ergens in huis hun broedplaats ligt, blijven ze komen. Spray helpt niet. Met een rol plakband vind je in een avond de bron, met een borstel maak je hem schoon, en na hoogstens zeven weken weet je zeker of je ervan af bent of dat er ergens in huis nog een tweede broedplaats zit die je over het hoofd hebt gezien.

Rioolvliegjes bestrijden doe je bij de broedplaats

Rioolvliegjes, officieel motmuggen uit de familie Psychodidae, leggen hun eitjes in de sliblaag van een afvoer of in vochtig, rottend materiaal. De larven leven daar van het organische vuil. Haal je dat weg, dan is de plaag voorbij. Het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen (KAD) in Wageningen is daar duidelijk over: na het wegnemen van de broedplaats is bestrijden van motmuggen niet nodig.

Hoe kom je van rioolvliegjes af? Zoek de plek, maak die schoon of herstel hem, en vang intussen de volwassen vliegjes weg. Meer is het niet.

Vervelend is dat het even duurt. Volgens het KAD duurt een levenscyclus van ei tot vliegje 10 tot 50 dagen, afhankelijk van de temperatuur. In een warme badkamer gaat het snel, in een koude kruipruimte langzaam. Larven die al in de buis zaten toen je ging poetsen, kunnen nog even uitkomen. Een paar vliegjes in de eerste week zeggen dus weinig.

Zo herken je een rioolvliegje

Een rioolvliegje is 1 tot 5 millimeter groot, grijs tot bijna zwart en helemaal behaard, met twee lange sprieten van 12 tot 16 segmenten die je met een loep of de camera van je telefoon goed kunt zien. De vleugels zijn groter dan het lijfje en liggen in rust als een dakje over het lichaam. Van een afstand ziet zo’n vliegje op een witte tegel eruit als een klein hartje of driehoekje. Daarom zoeken mensen ook op “driehoekige vliegjes” of “kleine zwarte motjes”.

Ze vliegen slecht, zo slecht dat het KAD op 1 tot 1,5 meter per vliegbeurt uitkomt, en eenmaal buiten waaien ze gewoon met de wind mee. Meestal zitten ze stil op de muur en fladderen ze pas op als je ze aanraakt. Dat korte vliegbereik is handig, want waar je ze vaak ziet, zit de bron bijna altijd in dezelfde ruimte.

Twijfel je? Vergelijk dan even met de andere kleine vliegjes die uit een afvoer of vochtige hoek komen.

Bron: KAD-kennisbank (motmuggen, latrinevlieg, bochelvliegen, fruitvliegen).

Een latrinevlieg bestrijden doe je op dezelfde manier als een rioolvliegje: lekkage zoeken, natte grond opruimen. Heb je rode oogjes en vliegjes bij de fruitschaal, dan lees je beter waar fruitvliegjes vandaan komen. Zitten ze vooral bij het raam en tussen de kamerplanten, dan zijn het meestal rouwmuggen, zie kleine vliegjes in huis bij het raam.

Waar komen rioolvliegjes vandaan?

Rioolvliegjes komen uit je eigen afvoer of van een natte plek onder je huis. Ze vliegen zelden van buiten naar binnen. Het KAD noemt deze oorzaken:

• Een vieze afvoer. Haren, zeepresten en vet vormen een sliblaag in het doucheputje, de wasbak of de gootsteen. Daar groeien de larven.
• Een droge sifon. Een wastafel, douche of wc die weken niet gebruikt is, heeft geen waterslot meer. Dan staat je huis open naar het riool, waar motmuggen in grote aantallen leven. De logeerkamer en een tweede wc zijn de klassiekers.
• Een lekkage. Een lekkende afvoer of cv-leiding maakt de grond in de kruipruimte nat en vies. Dat is een perfecte broedplaats, en de vliegjes komen via kieren en leidingdoorvoeren omhoog.
• De regenpijp of een buitenput. Een afvoer voor regenwater die op het riool aansluit, kan ook een open verbinding zijn.

Zie je rioolvliegjes in de woonkamer of slaapkamer, waar geen afvoer is? Kijk dan eerst onder de vloer. Met hun korte vliegafstand komen ze daar bijna altijd uit de kruipruimte, of uit een afvoer in de ruimte ernaast.

De broedplaats vinden met de plakbandtest

Met een rol breed plakband vind je in een nacht welke afvoer de bron is. Zo doe je het:

1. Maak ‘s avonds alle afvoeren in de ruimte droog aan de bovenkant: doucheputje, wasbak, bad, gootsteen.
2. Plak over elke opening een stuk plakband, plakkant naar beneden.
3. Doe het licht uit. Motmuggen zijn ‘s avonds en ‘s nachts het meest actief.
4. Kijk de volgende ochtend aan de onderkant van elk stuk plakband. Zitten er vliegjes vast, dan komt de plaag uit die afvoer.
5. Niets gevangen? Herhaal de test bij de wc (plakband over de pot, deksel dicht) en bij de afvoer van de wasmachine.

Loop daarna deze plekken na. Gebruik het als checklist, van meest naar minst voorkomend.

Ruik je een rioollucht zonder dat de afvoer verstopt is, dan speelt er vaak ook een probleem met het waterslot. Daar hebben we een apart stappenplan voor als je afvoer stinkt maar niet verstopt is.

Rioolvliegjes in de afvoer wegkrijgen

Ligt de bron in een afvoer, dan moet de sliblaag eruit. Daar zitten de eitjes en larven in, en een laagje water of een scheut middel spoelt er grotendeels overheen.

1. Borstel de afvoer schoon. Haal het rooster van het doucheputje, draai de sifon onder de wasbak los en borstel alles schoon met een flessenborstel of een oude tandenborstel. Pak ook het overloopgaatje van de wastafel aan.
2. Haal dieper vuil los. Zit het slib verder in de buis, gebruik dan een ontstoppingsveer. Hoe dat werkt, lees je in onze ervaring met de ontstoppingsveer.
3. Spoel na met heet water. Een ketel heet water na het borstelen spoelt het losgemaakte vuil weg. Een PVC-afvoer kan daar kort tegen: fabrikant DYKA geeft voor PVC binnenriolering kortstondig 100 graden op, en bij voortduring 60 graden. Een pan kokend water per keer is dus prima. Minutenlang de hete kraan erop? Liever niet.
4. Soda of baking soda? Soda en baking soda met azijn lossen vet een beetje op en helpen bij een lichte aanslag. Wees voorzichtig met grote hoeveelheden soda: die kan in de buis hard worden. Hoe je dat oplost, lees je bij te veel soda in de afvoer.
5. Vang de volwassen vliegjes. Zuig ze op met de stofzuiger of hang een gele vangplaat bij de afvoer. Spray doodt alleen de vliegjes die je raakt, de larven in de buis merken er niets van.

Bij een ongebruikte wc of wastafel is de oplossing nog simpeler. Laat er eens per week water door lopen, zodat het waterslot vol blijft. Gaat de ruimte lang dicht, bijvoorbeeld bij een vakantie, dan kun je de afvoer ook afdekken.

Rioolvliegjes in de kruipruimte bestrijden

Zitten de vliegjes in de kruipruimte, dan is er bijna altijd een lekkage. Kijk met een zaklamp naar natte plekken onder de afvoeren van keuken, badkamer en wc, en langs de cv-leidingen. Een lekkende afvoer laat je repareren. Daarna pak je de vervuilde grond aan.

Het KAD adviseert om het vervuilde materiaal weg te halen of het plaatselijk af te dekken met een laag schoon zand van ongeveer 10 centimeter. Dan kunnen de larven er niet meer bij. Dat advies geldt ook voor latrinevliegen, die uit dezelfde soort natte, vieze grond komen.

Na een riool- of afvoerlek is de kruipruimte vaak lang vochtig. Ventileer goed. Dat opdrogen kan weken duren, en zolang de grond nat blijft, blijft de kans op nieuwe vliegjes bestaan, ook als het lek allang gemaakt is. Is de lekkage in de riolering zelf, buiten de woning, dan is dat werk voor een rioolbedrijf, en bij een huurwoning voor je verhuurder.

Hoe lang duurt het voor de rioolvliegjes weg zijn?

Hoe lang het duurt hangt af van de levenscyclus, en die is volgens het KAD 10 tot 50 dagen. Daar kun je een simpele controle mee doen:

• Week 1 en 2: nog vliegjes zien is normaal. Er komen larven uit die al in de afvoer zaten, en volwassen vliegjes leven nog even door.
• Week 3 tot 7: het aantal moet duidelijk dalen. Vang wat er nog vliegt en houd de afvoeren schoon.
• Na 7 weken nog nieuwe vliegjes: dan heb je een bron gemist. Doe de plakbandtest opnieuw, nu ook in de andere ruimtes, en kijk in de kruipruimte.

Een vrouwtje legt volgens het KAD tot 100 eitjes per keer en er kunnen 8 generaties per jaar zijn. Eén vergeten doucheputje is dus genoeg om de plaag binnen een paar weken terug te hebben.

Rioolvliegjes voorkomen

Voorkomen kost een paar minuten per week:

• Borstel elke paar weken het rooster en de bovenkant van het doucheputje schoon.
• Zet een haarzeefje in het doucheputje en de wasbak.
• Laat in elke wastafel, douche en wc die je weinig gebruikt wekelijks water lopen.
• Houd de gootsteen vrij van vet en etensresten.
• Laat een lekkage onder de vloer meteen repareren, ook als het een kleine is.

Een hor helpt weinig tegen rioolvliegjes. Volgens het KAD zijn ze zo klein dat fijnmazig gaas ze niet tegenhoudt. En ze komen toch meestal van binnenuit.

Veelgestelde vragen

Zijn rioolvliegjes gevaarlijk?

Rioolvliegjes zijn niet gevaarlijk zoals een wesp of een mug, want ze steken en bijten niet. Wel kunnen ze volgens het KAD bacteriën meenemen op hun behaarde lijfje, omdat ze uit het riool en vies afvoerwater komen. Houd ze daarom weg van je aanrecht en eten, en maak de afvoer schoon in plaats van alleen de vliegjes te doden.

Waarom heb ik ineens rioolvliegjes in huis?

Rioolvliegjes in huis verschijnen ineens als een afvoer vies is geworden of een waterslot is drooggevallen. Dat gebeurt vaak na een vakantie, in een logeerkamer of bij een tweede wc die weken niet gebruikt is. Ook een nieuwe lekkage in de kruipruimte kan de oorzaak zijn. In warme maanden gaat de ontwikkeling sneller, dus dan zie je ze eerder.

Hoe zien de larven van rioolvliegjes eruit?

De larven van rioolvliegjes zijn kleine wormpjes van 1 tot 9 millimeter, zonder poten en zonder ogen. Je vindt ze in de grijze sliblaag van een doucheputje, de sifon van de wasbak of in natte grond in de kruipruimte. Zie je ze bij het schoonmaken, dan weet je zeker dat je de broedplaats te pakken hebt.

Helpt een spray tegen rioolvliegjes?

Een spray tegen rioolvliegjes doodt alleen de volwassen vliegjes die je raakt. De eitjes en larven in de afvoer blijven leven, dus binnen een paar dagen zitten er nieuwe vliegjes op de muur. Spuit nooit insecticide in de afvoer zelf. Borstel de sliblaag weg en vang de overgebleven vliegjes met de stofzuiger of een gele vangplaat.

Wanneer schakel je een ongediertebestrijder in?

Een ongediertebestrijder of rioolbedrijf schakel je in als de vliegjes na zeven weken schoonmaken nog steeds terugkomen en je de bron niet vindt. Vaak zit het probleem dan in de kruipruimte of in een kapotte rioolbuis. Een rioolbedrijf kan met een camera in de leiding kijken. Huur je, meld een lekkage dan eerst bij je verhuurder.