Teveel soda in de afvoer: zo krijg je hard geworden soda eruit

Een flinke hand sodakristallen in het putje, een scheut heet water erachteraan, en een uur later staat het water in de gootsteen. Herkenbaar? Teveel soda in de afvoer is een van de vaakste oorzaken van een verstopping die je zelf veroorzaakt. Het goede nieuws: soda lost gewoon op in water, je hebt alleen genoeg water en de juiste temperatuur nodig. Je leest waarom soda hard wordt in je sifon, hoe je het er stap voor stap uitkrijgt en hoeveel soda je voortaan per keer gebruikt.

Teveel soda in de afvoer? Spoel het weg met heet water in porties

De snelste oplossing bij teveel soda in de afvoer is heet water van 50 tot 60 graden, in porties van een liter, met steeds een paar minuten wachttijd ertussen. Elke portie lost een deel van de klont op en voert het af. Loopt er helemaal niets weg, gebruik dan eerst een plopper of draai de sifon los, want heet water dat op een harde prop blijft staan koelt af en doet dan weinig meer.

Twee dingen doe je juist niet. Gooi geen chemische ontstopper op de soda, en giet geen extra soda erbij “om het los te weken”. De klont is ontstaan door te weinig water, en meer soda maakt hem alleen groter.

Waarom soda hard wordt in je afvoer

Huishoudsoda, kristalsoda en sodakristallen zijn allemaal natriumcarbonaat (Na2CO3), in de winkel vaak als Driehoek Soda. Een kristal bestaat voor 37 procent uit soda en voor 63 procent uit kristalwater. Dat kristalwater is meteen de verklaring voor het hard worden: zodra de soda-oplossing afkoelt, bindt de soda weer water en groeit er een nieuw kristal. In een sifon gebeurt dat precies op de plek waar het water blijft staan.

Hoeveel soda water kan vasthouden, hangt sterk af van de temperatuur. Volgens de oplosbaarheidstabel van natriumcarbonaat (Seidell, 1919, overgenomen op Wikipedia) lost er bij 0 graden 7 gram watervrije soda op per 100 milliliter water, bij 15 graden 16,4 gram en rond 35 graden bijna 49 gram. Daarboven zakt het weer licht.

Reken je dat om naar sodakristallen uit de supermarkt, dan zie je hoeveel extra water je minimaal nodig hebt om 100 gram kristalsoda opgelost te houden:

Hier zit de valkuil. Met heet water lukt het oplossen bijna altijd, dus het lijkt alsof je klaar bent. Neem 500 gram kristalsoda met een kleine scheut water van 60 graden: alles lost op. Koelt die oplossing in de sifon af naar 15 graden, dan komt er volgens dezelfde tabel ruim 440 gram weer terug als kristal. De bocht in je afvoer zit dan vol met een harde, witte massa die nauwelijks nog water doorlaat.

Koud water maakt het erger. Strooi je droge kristallen in een putje met stilstaand, koud water, dan ontstaat er onderin direct een verzadigde laag waar de rest van de kristallen niet meer in oplost. Die kristallen kitten aan elkaar vast.

Er speelt nog een tweede proces. Soda maakt water zachter doordat calcium en magnesium uit het kraanwater neerslaan als kalk. In een afvoer met veel zeepresten en kalk krijg je zo een grijzige korst bovenop de sodaklont.

Hard geworden soda uit de afvoer halen in 5 stappen

Werk van licht naar zwaar. Draag huishoudhandschoenen en liefst een bril: een soda-oplossing is volgens de gevarenclassificatie (H319) ernstig irriterend voor de ogen, en bij een plopper spat het makkelijk omhoog.

1. Heet water in porties

Schep eerst het staande water uit de gootsteen. Giet daarna een liter water van 50 tot 60 graden in het putje en wacht vijf minuten. Herhaal dat drie tot vijf keer. Rond 35 graden lost soda het best op, dus heet kraanwater werkt net zo goed als kokend water. Voor een PVC-afvoer is kraanwater ook de veiligste keuze: buizenfabrikant Dyka geeft PVC op voor continu 60 graden.

2. Plopper

Laat een laagje warm water in de gootsteen staan, plak de overloop dicht met een natte doek en pomp tien tot vijftien keer stevig. De druk breekt de klont, het warme water doet de rest. Spoel daarna na met een liter heet water. Heb je geen plopper in huis, dan vind je er een bij elke bouwmarkt, van Gamma tot Praxis.

3. Een scheut schoonmaakazijn

Azijn reageert met soda tot natriumacetaat en koolzuurgas. Natriumacetaat lost veel makkelijker op dan soda, dus de klont valt uit elkaar. Giet een kopje azijn in het putje, laat het bruisen tot het stopt en spoel na met heet water. Meer weten over deze combinatie? In gootsteen ontstoppen met baking soda en azijn lees je hoe het bruisen werkt.

4. Sifon losdraaien

Zit de soda muurvast, draai dan de sifon onder de gootsteen los. Zet er een emmer onder, want er staat water in. Een kunststof sifon draai je met de hand open. Spoel de bocht leeg onder een warme kraan of in een emmer heet water en tik de witte korst eruit. Dit is vaak sneller dan een half uur heet water gieten.

5. Ontstoppingsveer of loodgieter

Zit de prop verder in de leiding, voorbij de sifon? Dan komt een ontstoppingsveer in beeld. Lukt het daarmee ook niet, of loopt het water in meerdere afvoeren tegelijk slecht weg, dan zit het probleem in de standleiding of het riool. Een loodgieter heeft daar een hogedrukreiniger en camera voor. Wat je van zo’n bezoek kunt verwachten, staat in wat doet een loodgieter.

Is soda slecht voor je leidingen?

PVC-afvoerbuizen, zoals die van Dyka en Wavin, worden bij normaal gebruik niet aangetast door soda. In de chemische bestendigheidstabel van buizenfabrikant Dyka staat soda bij natriumzouten: bestendig tot een verzadigde oplossing bij 20 graden, beperkt bestendig bij 60 graden. Het echte risico van teveel soda in de afvoer is dus de verstopping zelf.

Temperatuur is voor PVC belangrijker dan soda. Dyka noemt 60 graden als grens voor continu gebruik en 100 graden voor kortstondig. Buizen met een wand van minimaal 3,2 millimeter kunnen huishoudelijk heet water tot 90 graden aan. Af en toe een ketel kokend water kan dus prima. Een hele middag kokend water erdoorheen gieten voor een sodaklont levert weinig extra op, want rond 35 graden lost soda al het best op.

Let wel op bij aluminium. Witgoedfabrikant ATAG waarschuwt dat soda aluminium oplost en verkleurt, dus giet geen geconcentreerde soda over een aluminium putje of rooster. Verchroomde sifons en RVS-gootstenen kunnen er goed tegen.

En dan de combinatie met ontstoppers. Giet nooit een zure ontstopper op een afvoer waar soda in zit: zuur en soda reageren heftig, met bruisen en opspattende vloeistof. Een loog-ontstopper (natriumhydroxide) reageert niet zo met soda, maar is zelf veel agressiever: die valt onder H314, ernstige brandwonden. Op een sodaklont voegt hij niets toe, want de klont is geen vet of haar.

Hoeveel soda mag je in de afvoer?

Zie soda als onderhoudsmiddel. Zeepfabrikant Driehoek schrijft in zijn tips voor afvoer reinigen met soda om drie kopjes soda op te lossen in een emmer met ongeveer 5 liter heet water, dat langzaam in de afvoer te gieten en maandelijks te herhalen. Bij een hardnekkige verstopping helpt soda volgens Driehoek niet.

Wil je teveel soda in de afvoer voortaan voorkomen, houd dan deze checklist aan:

• Los soda altijd eerst op in een emmer of kan, nooit droog in het putje.
• Reken op minstens een halve liter water per 100 gram kristalsoda. Dan blijft het opgelost, ook als het water in de sifon afkoelt tot kraanwaterkoud.
• Giet langzaam en spoel daarna een minuut na met warm kraanwater.
• Gebruik soda maandelijks voor onderhoud en kies bij een echte verstopping een plopper of veer.
• Ruikt je afvoer muf terwijl het water gewoon wegloopt? Dan heeft meer soda geen zin. In afvoer stinkt maar is niet verstopt staan de oorzaken die dan meestal spelen.

Haal ook soda en baking soda niet door elkaar. Baking soda (zuiveringszout, natriumbicarbonaat) is milder en wordt veel gebruikt samen met azijn. Kristalsoda is sterker basisch en ontvet beter, maar wordt dus ook hard als je er te weinig water bij gebruikt. Meer manieren om zelf aan de slag te gaan vind je in hoe ik zelf mijn afvoer ontstop.

Veelgestelde vragen

Wat moet je doen als er teveel soda in de afvoer zit?

Teveel soda in de afvoer los je op met heet water van 50 tot 60 graden in porties van een liter, met vijf minuten wachten ertussen. Helpt dat niet, gebruik dan een plopper of draai de sifon los en spoel de witte korst eruit. Gooi er geen chemische ontstopper of extra soda bij, want de klont is ontstaan door te weinig water.

Waarom is de soda hard geworden in mijn afvoer?

Soda wordt hard in de afvoer omdat sodakristallen voor 63 procent uit kristalwater bestaan en bij afkoeling opnieuw kristalliseren. Een hete soda-oplossing die in de sifon afkoelt naar 15 graden kan nog maar 16,4 gram soda per 100 milliliter vasthouden. De rest zet zich vast als een harde, witte massa in de bocht van de afvoer.

Hoeveel soda mag je in de afvoer doen?

Voor onderhoud van de afvoer is drie kopjes soda opgelost in ongeveer 5 liter heet water een goede hoeveelheid, zoals Driehoek aanraadt. Belangrijker dan de hoeveelheid soda is de hoeveelheid water: reken op minstens een halve liter per 100 gram kristalsoda en los de soda op in een emmer voordat het de gootsteen in gaat.

Is soda slecht voor PVC-afvoerbuizen?

Soda is niet slecht voor PVC-afvoerbuizen bij normaal huishoudelijk gebruik. Volgens de bestendigheidstabel van Dyka kan PVC tegen een verzadigde soda-oplossing bij 20 graden en is het bij 60 graden beperkt bestendig. Let vooral op de temperatuur: PVC is gemaakt voor continu 60 graden en kortstondig 100 graden.

Mag je soda en azijn samen in de afvoer gebruiken?

Soda en azijn mag je samen in de afvoer gebruiken, en bij een sodaklont helpt azijn zelfs. Azijn zet soda om in natriumacetaat en koolzuurgas, en natriumacetaat lost veel makkelijker op. Giet een kopje schoonmaakazijn in het putje, wacht tot het bruisen stopt en spoel na met een liter heet water.

Wat betekent een klokkende afvoer na het gebruik van soda?

Een klokkende afvoer betekent dat lucht zich langs het wegstromende water omhoog moet werken. Na het gebruik van soda wijst dat meestal op een gedeeltelijke verstopping in de sifon of leiding, bijvoorbeeld een sodakorst die de doorgang vernauwt. Draai de sifon los en spoel hem schoon. Klokken meerdere afvoeren tegelijk, laat dan de ontluchting of standleiding nakijken.