Gevel reinigen met een hogedrukreiniger: wat het doet met poreuze steen

Een groene, grauwe gevel schreeuwt om de hogedrukreiniger. Het resultaat lijkt ook meteen goed: na een middag spuiten is de muur weer rood. Toch zie je de echte gevolgen vaak pas een winter later, als er stukjes steen afspringen of de voegen zanderig worden. Poreuze steen reageert anders op water onder druk dan je denkt. Hier lees je wat hogedruk met baksteen en kalkzandsteen doet, hoe je weet hoe poreus jouw gevel is en welke methode je beter kunt gebruiken.

Kun je een gevel reinigen met een hogedrukreiniger?

Een stevige, goed gevoegde gevel van harde baksteen kun je met een hogedrukreiniger schoonmaken, mits je de druk laag houdt, een brede spuitkop gebruikt en eerst een proefvlak doet. Bij zachte, sterk zuigende steen, kalkzandsteen, pleisterwerk, slechte voegen en monumenten is het een slecht idee.

Twijfel je? Spuit dan eerst een stukje van 50 bij 100 cm op een plek die je niet ziet, bijvoorbeeld achter een struik. Kijk na 3 tot 4 droge dagen of de steen ruwer is geworden, of er zand uit de voeg komt en of de kleur gelijk is gebleven.

Is baksteen poreus?

Ja. Elke baksteen neemt water op, alleen verschilt dat enorm per steen. In Nederland wordt de wateropzuiging van metselbaksteen ingedeeld in vier klassen volgens BRL 1007. De Koninklijke Nederlandse Bouwkeramiek (KNB) zet ze op een rij in haar infoblad over wateropname:

Een steen aan de bovengrens van IW4 zuigt dus zestien keer zoveel water per minuut op als een steen aan de bovengrens van IW1. Welke klasse jouw gevel heeft, staat op de bouwtekeningen of de specificaties van de steen. Heb je die niet, doe dan de druppeltest: druppel wat water op een droge steen. Trekt het binnen een paar seconden weg, dan heb je een zuigende steen. Blijft het als een druppel liggen, dan is hij dicht.

Er is nog iets wat bijna niemand weet. Volgens de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed kan flinke vervuiling op een gevel de snelheid waarmee de steen water opneemt met een factor 2 tot 3 verlagen. Dat vuil werkt als een soort jas.

Reinig je het weg, dan gaat de gevel juist méér water opnemen dan je gewend bent. Bij een steen die al in klasse IW3 of IW4 zit, met 1,5 tot 8,0 kg water per m² per minuut, kan dat flink oplopen.

Wat hogedruk doet met poreuze steen en voegen

Water onder hoge druk perst zich in elk poriegaatje en elk haarscheurtje. Bij harde steen gebeurt er weinig. Bij zachte steen worden kleine scheurtjes groter en kan de bovenste, hardere laag van de steen loskomen. Die laag beschermt de rest van de steen.

De voegen hebben het nog zwaarder. Kalkhoudende of al wat oudere voegen zijn zachter dan de steen, en een harde straal spuit er zo zand uit. Je ziet dat aan holle voegen en zand op de stoep onder de gevel.

Het grootste risico komt later. Een poreuze muur die net is schoongespoten zit vol water, en neemt door de verdwenen vuillaag ook nog sneller nieuw water op. Bevriest dat water in de steen, dan zet het uit. Het gevolg is vorstschade: schilfers, afgesprongen hoekjes en stenen die er na een paar winters pokdalig uitzien, precies zoals op de foto bovenaan. De RCE noemt het ook bij een milde methode als nevelen: blijft de gevel te lang nat, dan kan in de winter vorstschade ontstaan.

Welke reinigingsmethode past bij jouw gevel?

Reinigingsmethodes worden volgens de norm NEN 17138 in vier groepen verdeeld: reinigen met water, mechanisch, chemisch en fysisch. De RCE beschrijft per methode wat de risico’s zijn. Hoe lichter de reiniging, hoe kleiner de kans op schade.

Stoom van 100 tot 150 °C is milder dan hogedruk en werkt zonder chemie. Toch is ook hier voorzichtigheid nodig. Sommige materialen zetten uit door het temperatuurverschil, en bij dunne pleisterlagen of zachte natuursteen kunnen daardoor kleine barsten ontstaan.

Zandstralen haalt de bovenste, vaak hardere laag van de baksteen weg. De kleur verandert, de textuur ook, en de steen die eronder zit is gevoeliger voor vocht en vuil. Dat is blijvend. Bij monumenten is mechanisch reinigen van verblendstenen, geglazuurde bakstenen en keramische tegels volgens Monumententoezicht niet toegestaan. Voor historische gevels raadt de RCE straaltechnieken aan met een lage druk van maximaal enkele bar en een fijn straalmiddel zoals olivinezand of kalkmeel.

Chemisch reinigen hangt helemaal af van het middel. Zeepachtige middelen zijn mild, anorganische zuren juist agressief. Kalkrijke steen en beton kunnen op zuur reageren met verkleuring of korrelverlies. Middelen tegen algen en mos kunnen ook de beplanting langs je gevel doden. En schade door een chemisch middel zie je soms pas weken na de behandeling.

Laat je het uitbesteden, dan hoort elk gevelreiniger bedrijf vooraf de ondergrond te bekijken en een proefvlak te doen. Zo bepaal je samen welke methode en welk middel veilig zijn voor jouw steen. Meer over de methodes en wat een reiniging kost, lees je in gevelreiniging: zo houd je de buitenkant van je huis schoon.

Schade na het reinigen herkennen

Na een reiniging komen soms scheurtjes of losse stukjes tevoorschijn die eerst onder het vuil zaten. Die schade is niet altijd door het reinigen veroorzaakt. Vaak was ze er al en is ze nu pas zichtbaar. Tegelijk kan een reiniging bestaande zwakke plekken erger maken. Daarom loont het om de gevel voor én na te bekijken en foto’s te maken van dezelfde plekken.

Checklist voor en na het reinigen

• Foto’s van de gevel voor het reinigen, ook van dichtbij
• Proefvlak gedaan en na een paar dagen drogen beoordeeld
• Voegen gecontroleerd: zijn ze hard, of kun je er met een sleutel zand uit krassen?
• Geen zand of steengruis op de grond onder de gevel na het reinigen
• Oppervlak van de steen voelt niet ruwer aan dan ervoor
• Geen nieuwe haarscheurtjes of afgesprongen hoekjes
• Gereinigd in het voorjaar of de zomer, zodat de gevel voor de vorst kan drogen

Zie je holle of zanderige voegen, laat dan eerst het voegwerk herstellen. Reinigen van een gevel met slechte voegen maakt het probleem alleen groter.

Impregneren na het reinigen

Omdat een schone gevel meer water opneemt, bieden gevelreinigers vaak direct een impregneer- of hydrofobeerbehandeling aan. Die maakt de steen waterafstotend. Voor monumenten wordt hydrofoberen volgens de RCE in de meeste gevallen afgeraden. Zo’n laag kan het drogen van de steen hinderen, en vocht dat er toch achter komt, blijft dan zitten.

Bij een gewone woning kan impregneren wel zinvol zijn, zeker na zandstralen. Wil je het zelf doen, lees dan hoe je zelf een gevel impregneert. Laat de gevel na het reinigen eerst goed drogen, anders sluit je het vocht juist in.

Veelgestelde vragen

Mag je een bakstenen gevel met een hogedrukreiniger schoonmaken?

Een bakstenen gevel mag je met een hogedrukreiniger schoonmaken als de steen hard is en de voegen nog goed zijn. Gebruik een lage druk, een brede spuitkop en houd afstand tot de muur. Doe altijd eerst een proefvlak op een onopvallende plek. Bij zachte handvormsteen, kalkzandsteen, zanderige voegen of een monument kies je een mildere methode zoals stoom.

Is baksteen poreus?

Baksteen is altijd poreus, maar de mate verschilt sterk. De KNB deelt metselbaksteen volgens BRL 1007 in vier klassen in, van IW1 (zeer weinig zuigend, tot 0,5 kg/m² per minuut) tot IW4 (sterk zuigend, 4,0 tot 8,0 kg/m² per minuut). Hoe hoger de klasse, hoe gevoeliger de steen is voor hogedruk en vorstschade.

Waarom worden bakstenen zwart of groen?

Bakstenen worden groen door algen en mos, die groeien op een gevel die lang vochtig blijft, vaak op het noorden of onder bomen. Zwarte verkleuring komt meestal door roet, fijnstof en verkeersvuil, of door donkere algensoorten. Een groene gevel is dus ook een teken dat de muur slecht droogt, en dat los je met alleen schoonspuiten niet op.

Kun je baksteen met zuur reinigen?

Baksteen kun je met zuur reinigen, maar het is de meest risicovolle chemische methode. Volgens de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed zijn anorganische zuren agressief, en kalkrijke steen, kalkhoudende voegen en beton kunnen erop reageren met verkleuring of korrelverlies. Laat zuur reinigen over aan een vakbedrijf dat eerst een proefvlak doet en goed naspoelt.

Moet je een gevel na het reinigen impregneren?

Een gevel hoef je na het reinigen niet altijd te impregneren, maar een schone gevel neemt wel meer water op dan een vuile. Na zandstralen is impregneren meestal verstandig, omdat de beschermende bovenlaag van de steen dan weg is. Bij monumenten raadt de RCE hydrofoberen juist af, omdat het het drogen van de steen kan hinderen.

Wanneer kun je een gevel het best reinigen?

Een gevel reinig je het best in het voorjaar of de zomer, bij droog weer zonder nachtvorst. De steen moet na het reinigen weken de tijd hebben om uit te drogen voor het gaat vriezen. Een natte, poreuze gevel die bevriest, loopt kans op vorstschade zoals schilferende stenen en afgesprongen hoekjes.