Ondergrond voorbereiden voor schilderen: hout, metaal, beton, kunststof en muren

Verf die na een jaar bladdert, gaat bijna nooit mis door de verf zelf. De ondergrond was vet, nat, glad of te koud. Elk materiaal vraagt een eigen voorbereiding: hout moet droog genoeg zijn, metaal roestvrij, kunststof opgeruwd en beton vrij van vocht. Samen met Verf-plaza.nl zetten we per ondergrond op een rij wat je doet, met de grenswaarden die op de technische bladen van de verf staan en twee simpele tests die je zelf uitvoert.

Elke ondergrond voorbereiden in vier stappen

Elke ondergrond doorloopt dezelfde vier stappen, alleen de middelen verschillen:

1. Reinig en ontvet het oppervlak, want vet, stof en nicotine zorgen ervoor dat verf niet hecht.
2. Herstel wat kapot is: losse verf weg, gaten vullen, roest eraf.
3. Schuur of ruw op. Een glanzend oppervlak geeft de verf niets om zich aan vast te houden.
4. Zet een primer die past bij het materiaal.

Daarnaast moeten de omstandigheden goed zijn. Het kenmerkenblad van Sigma WoodProtect Gloss, een buitenlak voor hout, noemt bijvoorbeeld een ondergrond- en omgevingstemperatuur tussen 5 en 30 °C, een relatieve luchtvochtigheid van maximaal 85% en een houtvochtgehalte van maximaal 18%. Die grenzen kom je bij veel verven tegen, maar check altijd het blad van jouw product. Merken als Sikkens, Histor en Flexa zetten die kenmerkenbladen online, en anders vraag je ze op bij de verfwinkel.

Hout voorbereiden voor schilderen

Hout is de ondergrond waar het vaakst iets misgaat, omdat hout werkt en vocht opneemt.

Begin met reinigen. Was het hout af met een ontvetter of een sopje van ammoniak. Spoel na met schoon water en laat het goed drogen. Waarom ontvetten zo belangrijk is en welk middel je wanneer gebruikt, lees je in ons artikel over ontvetten voor schilderen.

Bij het schuren werk je van grof naar fijn. Met een grove korrel (rond P80) haal je losse verf en verweerd hout weg, met P120 tot P180 maak je het glad, en een intacte oude laklaag ruw je op met een fijne korrel of schuurvlies. Verweerd en grijs hout schuur je weg tot je weer op gezond hout zit. Sigma schrijft dat ook voor in het kenmerkenblad van WoodProtect Gloss: vergrijsd hout eerst mechanisch wegschuren, dan pas impregneren en lakken.

Kaal hout krijgt altijd eerst een grondlaag. Die sluit het hout af, zorgt dat de lak niet in het hout wegzakt en geeft hechting. Ga je van een donkere naar een lichte kleur, dan dekt een grondlaag in een lichte tint ook beter af.

Let ook op vocht. Buitenhout kan na een regenperiode ruim boven die 18% zitten. Met een simpele houtvochtmeter van een bouwmarkt als Gamma of Praxis weet je het zeker. Schilder je toch op nat hout, dan raakt het vocht opgesloten onder de verf en komt de laag binnen een seizoen los.

Let op lood in oude verflagen

Woon je in een oudere woning, schuur oude verf dan niet zomaar droog weg. Volgens de handleiding van OnderhoudNL over oude verflagen is loodwit voor binnenschilderwerk in Nederland pas sinds 1939 verboden en voor buitenwerk sinds 2009. Loodmenie, een roestwerende grondverf, mag sinds 1990 niet meer.

Twijfel je, dan werk je stofarm. Vervelend en traag, maar het houdt het stof binnen de perken: nat schuren of afbijten met een middel op waterbasis, en geen droge schuurmachine zonder afzuiging. Föhn je verf los, houd de temperatuur dan onder de 600 °C, de grens die OnderhoudNL aanhoudt. Ruim stof en schuurresten nat op en was je handen voor je eet of drinkt.

Metaal voorbereiden voor schilderen

Bij metaal is roest de grootste vijand. Verf over roest heen en hij werkt gewoon door onder de nieuwe laag.

• Haal de roest weg met een staalborstel of een borstel op de boormachine. Ga door tot je blank metaal ziet. Op plekken waar je niet overal bij kunt, zet je een roestomvormer in.
• Ontvet daarna. Metaal heeft vaak een vette film van productie of handen. Een ontvetter of ammoniaksopje haalt die weg.
• Grond met een roestwerende metaalprimer en laat hem volledig drogen voor je de aflak zet.

Verzinkt staal, zoals een hekwerk of dakgoot, is een verhaal apart. Gewone grondverf hecht slecht op zink, en dat zie je pas na een winter, als de verf er in vellen af komt. Daar heb je een speciale hechtprimer voor verzinkt staal nodig, en die zet je op een goed ontvet oppervlak.

Beton en steen voorbereiden voor schilderen

Beton en steen zuigen verf op als een spons. De grootste fout is schilderen terwijl er nog vocht in zit.

Borstel stof en losse delen weg. Buiten kun je een hogedrukreiniger gebruiken, maar wees voorzichtig met poreuze steen: daar beschadigt een harde straal de bovenlaag. Wat hogedruk met poreuze oppervlakken doet, lees je in een apart artikel. Vul scheuren en gaten met reparatiemortel en laat dat volledig uitharden.

Twijfel je of een betonvloer of -muur droog genoeg is, doe dan de foliemethode uit de Amerikaanse norm ASTM D4263. Plak een stuk heldere plasticfolie van ongeveer 45 bij 45 centimeter rondom luchtdicht af met tape. Haal het na minimaal 16 uur weg. Zie je condens aan de binnenkant van de folie, of is het beton eronder donkerder geworden? Dan zit er nog te veel vocht in en wacht je met schilderen. De test zegt niet hoeveel vocht er in zit, wel of er vocht naar boven komt.

Een voorstrijkmiddel of betonprimer zorgt dat het beton niet alle verf opzuigt en de eindlaag egaal wordt.

Kunststof voorbereiden voor schilderen

Kunststof, zoals pvc-kozijnen, een tuinstoel of een plastic bloembak, is glad en vaak een beetje vet. Verf hecht er van zichzelf slecht op.

1. Maak het oppervlak schoon met een ontvetter die het plastic niet aantast.
2. Ruw het op met fijn schuurpapier of schuurvlies tot de glans eraf is.
3. Neem het stof af met een vochtige doek.
4. Zet een hechtprimer die geschikt is voor kunststof.

Sla de primer niet over. Het is een extra blik en een extra droogtijd, en dat voelt overbodig voor een tuinstoel. Op kunststof bladdert verf zonder hechtprimer vaak al bij de eerste keer dat je er met een doek overheen gaat.

Binnenmuren voorbereiden met twee snelle tests

Voor een binnenmuur doe je twee tests van één minuut.

Eerst de krijttest. Veeg met een vlakke hand over de muur. Zit er wit poeder op je hand, dan krijt de muur. Nieuwe verf hecht dan op het poeder in plaats van op de muur. Zet eerst een voorstrijkmiddel dat de laag bindt.

Dan de plakbandtest. Druk een stuk stevig plakband op de oude verflaag en trek het in één ruk los. Komt er verf mee, dan is de oude laag niet sterk genoeg en moet hij eraf.

Verder: plamuur gaten en scheuren, schuur de plamuur vlak en neem de muur af tegen stof. Kale stuc en gipsplaat zuigen sterk, dus daar komt een voorstrijk op. Haal je eerst behang van de muur, schuur dan de lijmresten weg voor je verder gaat. Zie je zwarte plekjes in de hoeken? Behandel eerst de schimmel op de muur, anders komt hij door de nieuwe verf heen.

Pas als de ondergrond klopt, ga je verven. Welke tint je dan kiest, lees je in onze gids voor de juiste kleur binnenverf.

Veelgestelde vragen

Is grondverf noodzakelijk?

Grondverf is noodzakelijk op elke kale ondergrond: onbehandeld hout, blank metaal, kunststof en nieuw stucwerk of beton. Een grondlaag zorgt voor hechting en voorkomt dat de aflak wegzakt of roest doorkomt. Op een intacte oude verflaag van hetzelfde type is grondverf meestal niet nodig, opruwen en ontvetten volstaat dan.

Waarom droogt verf niet goed door?

Verf droogt niet goed door als het te koud of te vochtig is, als de ondergrond vet is of als de laag te dik is opgezet. Veel verven vragen een temperatuur tussen 5 en 30 °C en een luchtvochtigheid tot 85%. Op hout geldt vaak een maximaal vochtgehalte van 18%. Check het technische blad van de verf.

Hoe bereid je een metalen oppervlak voor op schilderen?

Een metalen oppervlak bereid je voor door eerst alle roest weg te halen met een staalborstel of schuurpapier, tot op blank metaal. Daarna ontvet je het metaal en zet je een roestwerende metaalprimer. Verzinkt staal vraagt een speciale hechtprimer voor zink, want gewone grondverf hecht daar slecht op.

Moet je een muur voorstrijken voor het schilderen?

Een muur strijk je voor als hij sterk zuigt of krijt. Nieuw stucwerk en geplamuurde plekken zuigen verf op, waardoor de eindlaag vlekkerig wordt. Een krijtende muur herken je aan wit poeder op je hand. Op een stevige, eerder geschilderde muur die niet krijt, is voorstrijken niet nodig.

Hoe weet je of oude verf lood bevat?

Oude verf kan lood bevatten als hij is aangebracht voordat loodwit werd verboden: binnen in 1939, buiten pas in 2009. Loodmenie als grondverf is sinds 1990 verboden. Zekerheid geeft alleen een test, met een loodtestset of via een lab. Twijfel je, schuur dan nat en werk stofarm.

Wat zijn de nadelen van het verven van een buitenmuur?

Het grootste nadeel van het verven van een buitenmuur is dat je er niet meer vanaf komt: verf op baksteen haal je niet terug naar de kale steen zonder schade. Daarnaast moet je de muur blijvend onderhouden. Kies altijd een dampopen gevelverf, anders raakt vocht opgesloten in de steen en kan die bij vorst kapotvriezen.