Waar staat wc voor? Betekenis en herkomst van watercloset

Je ziet het op elke deur in een restaurant of tankstation, je zegt het tien keer per week, en toch weet bijna niemand waar die twee letters vandaan komen. Wc is een Engelse afkorting die al ruim honderd jaar in het Nederlands zit. Hieronder staat wat de letters betekenen, wanneer het woord ons land binnenkwam en waarom het “de wc” is terwijl “het watercloset” voluit een het-woord is.

Wc staat voor watercloset

Wc is de afkorting van watercloset, uit het Engelse water-closet. Dat betekent letterlijk een kamertje met waterspoeling. Het Engelse woord closet betekende privaat, kamertje of kast. Het komt via het Oudfrans closet, een verkleinwoord van clos (omheinde ruimte), van het Latijnse clausum: afgesloten ruimte.

Volgens het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands duikt water-closet in het Engels op in 1755. In het Nederlands staat watercloset in 1884 in de Van Dale, omschreven als een “geheim gemak, waar de faecaliën met water worden weggespoeld”. De afkorting W.C. is in Nederlandse teksten terug te vinden vanaf 1906. Je kunt alle vindplaatsen nalezen op de Etymologiebank.

Het water in de naam was destijds het hele punt. Wie een wc had, had een toilet dat met water doorspoelde. De meeste mensen gingen toen nog naar een privaat of een tonnetje zonder stromend water.

Van Engelse uitvinding naar Nederlands woord

Alexander Cumming, een Schotse horlogemaker, kreeg in 1775 het eerste Britse patent op een watercloset, onder patentnummer 1105 volgens The National Archives, en zijn vondst was een S-vormige bocht in de afvoer waarin altijd een laagje water blijft staan dat de stank uit het riool tegenhoudt.

Die bocht zit nog steeds in elke wc-pot. Ruikt je wc of afvoer naar riool, dan is dat waterslot vaak leeg of lek. Wat je dan kunt doen, lees je in afvoer stinkt maar is niet verstopt.

Veel had een gewoon huishouden er eerst niet aan. Huizen hadden nog geen waterleiding en er was geen riool om het afvalwater naar af te voeren. Volgens The National Archives bleef het droge privaat daardoor nog ruim honderd jaar gangbaarder dan de wc.

Op papier ging het wel snel. De loodgieter Lemuel Prosser kreeg in 1777 het tweede patent, Joseph Bramah in januari 1778 het derde. Bramah installeerde eerst de wc’s van Cumming. Die bevroren nogal eens bij kou, en zijn ontwerp loste dat op.

Tijdlijn van watercloset tot wc

Is het de wc of het wc?

Je zegt de wc. Volgens Onze Taal is het gebruikelijk om wc als mannelijk de-woord op te vatten. Dat is eigenlijk vreemd, want voluit zeg je het watercloset. Normaal krijgt een afkorting hetzelfde lidwoord als het woord dat erachter zit.

De verklaring is dat de afkorting eind negentiende eeuw los uit het Engels is overgenomen. Niemand dacht daarbij aan het het-woord watercloset. Onze Taal schrijft het met kleine letters, ook al staat er op deurbordjes meestal WC.

Je spreekt het uit als “wee-see”. Het meervoud is wc’s.

Wc, toilet, plee en closet

Nederlands heeft een stapel woorden voor hetzelfde kamertje. Elk woord heeft een eigen herkomst:

• Toilet komt van het Franse toilette, een klein doekje. In de zeventiende eeuw was een toilette een kaptafel, later ging het woord over kleding en verzorging. Pas rond 1912 betekent het ook een wc.
• Plee komt van het Franse plaît-il?, “wat belieft u?”. Het woordenboek van Kramers noemt het in 1847 al als nette omschrijving voor het geheime gemak. Een plee werkte toen zonder stromend water, een wc met. Nu is plee gewoon een plat woord voor wc.
• Closet is de korte vorm van watercloset. Het klinkt ouderwets en heeft in het Nederlands de klemtoon op het eind, zoals bij Franse woorden: klo-SET. Via het Nederlands kwam het woord in het Indonesisch terecht als kloset.
• Privaat en gemak zijn de oude woorden voor een toilet zonder spoeling.

In andere landen kom je de afkorting ook tegen. In Duitsland en Frankrijk staat WC op de deur. In Engeland zeggen ze eerder toilet of loo, in de Verenigde Staten restroom of bathroom, ook als er geen bad staat.

Hoe groot moet een wc zijn?

Een wc in een nieuwbouwwoning heeft volgens het Besluit bouwwerken leefomgeving een vloer van minstens 0,9 bij 1,2 meter (artikel 4.167). Voor bestaande woningen geldt een lagere ondergrens: 0,64 m² vloer, minstens 0,6 meter breed en 2 meter hoog.

Een kleine wc oogt met lichte tegels en een hangend toilet al snel ruimer. Inspiratie vind je bij wc-tegels en ideeën.

Veelgestelde vragen

Waar staat de afkorting wc voor?

De afkorting wc staat voor watercloset, van het Engelse water-closet. Dat betekent een kamertje of privaat met waterspoeling. Het Engelse woord bestaat sinds 1755, de Nederlandse afkorting W.C. is vanaf 1906 terug te vinden. Het water in de naam onderscheidde het spoeltoilet van het privaat of de plee zonder stromend water.

Waar staat toilet voor?

Toilet komt van het Franse toilette: een klein doekje. Eerst betekende het in het Nederlands fijn linnen en een kaptafel, daarna kleding en uiterlijke verzorging. Rond 1912 kreeg toilet ook de betekenis van een openbaar privaat met wasgelegenheid. Nu gebruik je toilet en wc door elkaar.

Is het de wc of het wc?

Je zegt de wc. Onze Taal geeft aan dat wc meestal als mannelijk de-woord wordt gezien, ook al is watercloset voluit een het-woord. Dat komt doordat de afkorting eind negentiende eeuw los uit het Engels is overgenomen. Onze Taal schrijft het met kleine letters: de wc.

Waaruit bestaat een wc?

Een wc bestaat uit een pot, een zitting met deksel, een spoelreservoir (stortbak of inbouwreservoir) en een afvoer met een S- of P-bocht. In die bocht blijft water staan dat rioolgeur tegenhoudt. Dat principe patenteerde Alexander Cumming in 1775. Loopt je wc steeds door, kijk dan bij wc die niet goed doorloopt.

Hoe breed moet een wc-ruimte zijn?

Een wc-ruimte in een nieuwbouwwoning moet minstens 0,9 meter breed en 1,2 meter diep zijn, volgens artikel 4.167 van het Besluit bouwwerken leefomgeving. Voor bestaande woningen geldt een minimum van 0,6 meter breed, 0,64 m² vloer en 2 meter hoogte. Ga je verbouwen, houd dan de nieuwbouwmaat aan.